กองทุน ววน. ขับเคลื่อนการเปลี่ยนแปลงพื้นที่ภาคใต้

ตั้งเป้า “ทะเลมีชีวิต คนมีรายได้ ธรรมชาติได้รับการดูแล”

ภาคใต้เป็นพื้นที่ที่มีความอุดมสมบูรณ์ทางทรัพยากรธรรมชาติและความหลากหลายทางชีวภาพสูงที่สุดแห่งหนึ่งของประเทศ แต่ในช่วงหลายปีที่ผ่านมาต้องเผชิญความท้าทายจากการเสื่อมโทรมของทรัพยากรชายฝั่ง การลดลงของสัตว์น้ำ การเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ น้ำเค็มรุกล้ำ ส่งผลกระทบต่อรายได้และความเป็นอยู่ของประชาชน

กองทุนส่งเสริมวิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม (กองทุน ววน.) โดยสำนักงานคณะกรรมการส่งเสริมวิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม (สกสว.) ได้จัดสรรงบประมาณและสนับสนุนการทำงานของมหาวิทยาลัย นักวิจัย หน่วยงานภาครัฐ ภาคเอกชน และชุมชนในพื้นที่ เพื่อนำองค์ความรู้และนวัตกรรมไปประยุกต์ใช้ในการยกระดับอุตสาหกรรมประมงชายฝั่ง เพิ่มมูลค่าทรัพยากรท้องถิ่น ฟื้นฟูทรัพยากรธรรมชาติ ตลอดจนการสร้างอาชีพและรายได้ให้แก่ประชาชนในพื้นที่ และสร้างโอกาสใหม่ให้กับภาคใต้ ซึ่งกองทุน ววน. ได้นำเสนอผลสัมฤทธิ์จากการขับเคลื่อนดังกล่าวให้แก่ ศ. ดร.ยศชนัน วงศ์สวัสดิ์ รองนายกรัฐมนตรีและรัฐมนตรีว่าการกระทรวงการอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม ในโอกาสลงพื้นที่ตรวจเยี่ยมการประยุกต์ใช้เทคโนโลยี วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม ระหว่างวันที่ 7-8 มิถุนายน 2569 ณ จังหวัดสงขลา

การผลักดันภาคใต้สู่การเป็นศูนย์กลางเศรษฐกิจสุขภาพและการท่องเที่ยวเชิงสุขภาพ (Wellness Economy) ของประเทศ จำเป็นต้องเร่งพัฒนาโครงสร้างพื้นฐานด้านวิทยาศาสตร์ วิจัย และนวัตกรรม (ววน.) เพื่อยกระดับสมุนไพรและทรัพยากรชีวภาพของไทยให้สามารถต่อยอดสู่ผลิตภัณฑ์มูลค่าสูง กองทุน ววน. ได้สนับสนุนการจัดตั้งโรงงานต้นแบบและห้องปฏิบัติการสารสกัดสมุนไพรมาตรฐาน GMP และ ISO17025 ภายในนิคมอุตสาหกรรมภาคใต้ จังหวัดสงขลา เพื่อเป็นกลไกสำคัญในการพัฒนาคุณภาพและมาตรฐานวัตถุดิบสมุนไพรไทย รองรับการผลิตผลิตภัณฑ์ด้านการแพทย์ สุขภาพ อาหาร และอุตสาหกรรมชีวภาพ ตลอดจนเชื่อมโยงงานวิจัยสู่การใช้ประโยชน์เชิงพาณิชย์
เสริมศักยภาพผู้ประกอบการไทยให้สามารถพัฒนาผลิตภัณฑ์ที่มีคุณภาพ ได้มาตรฐาน และแข่งขันได้ในตลาดโลก

นอกจากนี้ กองทุน ววน. ยังมุ่งยกระดับพืช สัตว์ และทรัพยากรชีวภาพของภาคใต้ตลอดห่วงโซ่คุณค่า ตั้งแต่การผลิต การแปรรูป การพัฒนามาตรฐาน ไปจนถึงการสร้างตลาดและโอกาสทางธุรกิจ ผลงานที่สร้างผลลัพธ์ได้อย่างเป็นรูปธรรม อาทิ การพัฒนา Fine Robusta+ ที่ช่วยยกระดับคุณภาพกาแฟและสร้างรายได้หมุนเวียนจากผลิตภัณฑ์กาแฟให้กับชุมชนแล้วกว่า 1.54 ล้านบาท การส่งเสริมการเพาะเลี้ยงสาหร่ายขนนกที่สร้างรายได้เฉลี่ย 2,000–5,000 บาทต่อเดือนต่อครัวเรือน การพัฒนาปลาชะโอนด้วยระบบ Bio-Floc ที่ช่วยให้เกษตรกรสามารถสร้างรายได้เฉลี่ยราว 96,000 บาทต่อรอบการผลิต รวมถึงการพัฒนาไก่เบขลา ปลาพลวงชมพู และปลิงทะเล ให้กลายเป็นสัตว์เศรษฐกิจมูลค่าสูงที่จะสร้างโอกาสใหม่ให้กับชุมชนในหลายพื้นที่ของภาคใต้

อย่างไรก็ตาม การฟื้นฟูทรัพยากรธรรมชาติควรต้องดำเนินการควบคู่ไปกับการสร้างความมั่นคงทางอาชีพให้กับประชาชน ซึ่ง กองทุน ววน. ได้นำงานวิจัยมาผสานกับภูมิปัญญาท้องถิ่น เกิดเป็น “บ้านปลามีชีวิต” นวัตกรรมชุมชนที่เป็นแหล่งอนุบาลสัตว์น้ำ ฟื้นระบบนิเวศ ช่วยเพิ่มความอุดมสมบูรณ์ของสัตว์น้ำในพื้นที่ได้ถึง 140% ส่งผลให้รายได้ของชาวประมงเพิ่มขึ้นมากกว่า 2 เท่า อีกทั้งได้มีการทำงานร่วมกับ World Bank ในการศึกษาวิจัยและติดตามสถานการณ์โลมาอิรวดี ซึ่งเป็นสัตว์หายากและเป็นดัชนีชี้วัดความสมบูรณ์ของระบบนิเวศทะเลสาบสงขลา ปัจจุบันคาดเหลือราว 14 ตัว การเฝ้าระวัง และการสร้างความตระหนักรู้ของชุมชน จึงมีความสำคัญต่อการรักษาความหลากหลายทางชีวภาพและสมดุลของระบบนิเวศในระยะยาว 

อีกโจทย์สำคัญ คือ ภาคใต้เป็นพื้นที่ที่ได้รับผลกระทบจากการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ ทั้งปัญหาน้ำเค็มรุกล้ำ น้ำท่วม และภัยพิบัติที่เกิดขึ้นบ่อยครั้ง กองทุน ววน. จึงสนับสนุนการพัฒนาองค์ความรู้และนวัตกรรมที่ช่วยให้ชุมชนสามารถรับมือกับความเปลี่ยนแปลงดังกล่าวได้อย่างมีประสิทธิภาพ ผ่านระบบติดตามและแจ้งเตือนความเค็มและระดับน้ำแบบเรียลไทม์ที่แจ้งเตือนล่วงหน้าได้ถึง 7 วัน และกำลังพัฒนาให้สามารถพยากรณ์ล่วงหน้าได้ 6 เดือน การพัฒนาข้าวนาริมเลที่เหมาะสมกับสภาพพื้นที่ ครอบคลุมกว่า 200,000 ไร่ ตลอดจนชุดนวัตกรรมเพื่อการบริหารจัดการภัยพิบัติเชิงพื้นที่ ที่ช่วยเพิ่มศักยภาพในการเฝ้าระวัง เตือนภัย และช่วยเหลือประชาชนได้อย่างรวดเร็วและแม่นยำ เกษตรกรสามารถปรับตัวต่อสภาพแวดล้อมที่เปลี่ยนแปลงได้ดีขึ้น

ในมิติของการพัฒนาคุณภาพชีวิต “บางแก้วโมเดล” เป็นตัวอย่างผลงานของกองทุน ววน. ที่ อ. บางแก้ว จ. พัทลุง ใช้ข้อมูลชุมชนครอบคลุมกว่า 1,456 ครัวเรือน ในการชี้เป้าปัญหาความยากจนและออกแบบแนวทางสร้างอาชีพที่เหมาะสม ยกระดับสินค้าชุมชนให้มีมาตรฐาน ครัวเรือนเป้าหมายมีรายได้เพิ่มขึ้นเฉลี่ยมากกว่า 20% และแรงงานยากจนกว่า 500 คนเข้าถึงความรู้และนวัตกรรม แสดงให้เห็นว่าการใช้ข้อมูลและงานวิจัยช่วยแก้ปัญหาชุมชนได้อย่างตรงจุด

อีกพลังสำคัญที่จะช่วยผลักดันให้ผลงานวิจัยไปสู่การใช้ประโยชน์จริง คือ “อุทยานวิทยาศาสตร์ภาคใต้ (Science Park)” ที่เป็นสะพานเชื่อมนักวิจัย ผู้ประกอบการ ภาคอุตสาหกรรม และนักลงทุนเข้าด้วยกัน สนับสนุนการพัฒนาผลิตภัณฑ์ การสร้างธุรกิจใหม่ การถ่ายทอดเทคโนโลยี และการสร้างโอกาสทางเศรษฐกิจบนฐานองค์ความรู้ โดยเฉพาะในกลุ่มอุตสาหกรรมอาหาร สุขภาพ สมุนไพร และทรัพยากรชีวภาพ ซึ่งเป็นอุตสาหกรรมเป้าหมายสำคัญของภาคใต้ในอนาคต

ตลอดการลงพื้นที่และรับฟังผลลัพธ์จากผลงานของกองทุน ววน. รองนายกรัฐมนตรีและรัฐมนตรีว่าการกระทรวงการอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม ได้ให้วิสัยทัศน์และแนวทางการพัฒนาอย่างรอบด้าน โดยเห็นว่าภาคใต้มีศักยภาพเป็น “New Growth Engine” ของประเทศ จากฐานทรัพยากรธรรมชาติ ความหลากหลายทางชีวภาพ และองค์ความรู้ที่มีอยู่ในพื้นที่ หากสามารถเชื่อมโยงงานวิจัย ผู้ประกอบการ ชุมชน และภาคอุตสาหกรรมเข้าด้วยกันได้อย่างครบวงจร รวมถึงมีเป้าหมายขับเคลื่อนนโยบาย “Southern Wellness” ให้เป็นรูปธรรม เพื่อให้ภาคใต้เป็นศูนย์กลางเศรษฐกิจสุขภาพของประเทศ โดยต่อยอดจุดแข็งด้านสมุนไพร อาหาร การแพทย์ การท่องเที่ยว และทรัพยากรชีวภาพ ควบคู่กับการพัฒนาเศรษฐกิจฮาลาล (Halal Economy) ที่ภาคใต้มีศักยภาพและความพร้อมในการแข่งขันในระดับสากล

พร้อมเน้นย้ำให้นำ ววน. มายกระดับพืช สัตว์ และทรัพยากรชีวภาพของภาคใต้ให้เป็นสินค้าและบริการที่สร้างรายได้ สร้างงาน และดึงดูดการลงทุนเข้าสู่พื้นที่ ขณะเดียวกันการอนุรักษ์และฟื้นฟูทรัพยากรธรรมชาติและการพัฒนาเศรษฐกิจก็ต้องเดินหน้าไปพร้อมกัน เพราะทรัพยากรธรรมชาติ คือ หัวใจสำคัญที่เป็นรากฐานของอาชีพ ความมั่นคงทางอาหาร และคุณภาพชีวิตของประชาชน

ผลลัพธ์ที่เกิดขึ้นในพื้นที่ภาคใต้แสดงให้เห็นอย่างชัดเจนว่า วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม สามารถสร้างการเปลี่ยนแปลงได้จริง ทั้งการฟื้นฟูทรัพยากรธรรมชาติ การสร้างอาชีพและรายได้ ตลอดจนการยกระดับศักยภาพทางเศรษฐกิจของพื้นที่ โดยมีกองทุน ววน. เป็นกลไกสำคัญในการเชื่อมโยงองค์ความรู้ เทคโนโลยี และความร่วมมือจากทุกภาคส่วน เพื่อขับเคลื่อนภาคใต้สู่การเป็น New Growth Engine ของประเทศ และร่วมกันสร้างอนาคตที่ “ทะเลมีชีวิต คนมีรายได้ ธรรมชาติได้รับการดูแล” อย่างยั่งยืน